تعویض مفصل لگن - راهنمای کامل عمل و نحوه جراحی

. هدف از آرتروپلاستی لگن کاهش درد، افزایش تحرک و بهبود کیفیت زندگی بیمار است. در این بخش، به بررسی دلایل نیاز به تعویض مفصل لگن، روند انجام جراحی و مراقبت‌های پس از آن خواهیم پرداخت.

علت تعویض مفصل لگن

این جراحی معمولاً پس از درمان‌های دیگر مانند استفاده از عصا یا واکر، کاهش وزن، داروها و فیزیوتراپی در بزرگسالان انجام می‌شود. ممکن است به دلایل زیر نیاز به تعویض مفصل ران داشته باشید:

• آرتروز. شایع‌ترین علت آرتروپلاستی لگن؛ فرسایش تدریجی غضروف که باعث درد شدید مفصل می‌شود.
• آرتریت التهابی و بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و آرتریت پسوریاتیک.
• سندرم گیرافتادگی فمورواستابولار (FAI).
• آسیب و شکستگی لگن ناشی از زمین‌خوردن، تصادف یا جراحتی که به‌خوبی بهبود نیافته است.
• دیسپلازی پیشرونده هیپ و اختلالات مادرزادی/ژنتیکی لگن.
• استئونکروز (نکروز عروقی سر استخوان ران).
• اختلالات لگن دوران کودکی مانند بیماری لگ کالوپرتس و لغزش اپی‌فیز سر استخوان ران.
• نئوپلاسم‌ها (تومورهای استخوانی)، به‌ندرت.

ازآنجایی‌که تمام جراحی‌ها دارای خطراتی هستند و پروتزها نیز ممکن است با گذشت زمان از کار بیفتند، پزشک شاید تعویض مفصل ران تا زمانی که علائم شدید ظاهر نشده‌اند، به تعویق بیندازد.

آناتومی مفصل لگن چگونه است؟

مفصل ران یک مفصل گوی‌و‌کاسه‌ای است که استخوان ران (فمور) را به لگن متصل می‌کند. سر استخوان ران، که شکلی شبیه توپ دارد، درون حفره‌ای به نام استابولوم قرار می‌گیرد و توسط رباط‌ها، تاندون‌ها و عضلات اطراف در جای خود نگه داشته می‌شود. این مفصل انعطاف‌پذیرترین مفصل بدن است؛ می‌تواند به جلو، عقب و پهلو حرکت کند و حرکات پیچشی نیز انجام دهد.

انواع عمل تعویض مفصل لگن

دو نوع عمده تعویض مفصل ران وجود دارند:

• تعویض کامل مفصل لگن (شایع‌ترین نوع): در تعویض کامل مفصل لگن، سر استخوان ران و استابولوم، با پروتز جایگزین می‌شوند.
• تعویض جزئی مفصل لگن: در تعویض جزئی فقط سر استخوان ران را جایگزین می‌کنند. این روش معمولاً برای بیماران مبتلا به انواع خاصی از شکستگی‌های لگن انجام می‌شود.

چه علائمی نشان می‌دهند که نیاز به تعویض مفصل ران دارم؟

متخصصان ارتوپدی زمان تعویض مفصل ران یا لگن را تشخیص داده و مشاوره تخصصی می‌دهند، اما تصمیم نهایی درباره جراحی برعهده خود بیمار است. شاید فکر کنید وقتی باید عمل جراحی انجام شود، که درد شما را حسابی ناتوان کرده! اما نشانه‌های دیگری هم هستند که می‌گویند زمانش رسیده و بهتر است قبل از آنکه درد امانتان را ببرد، به جراح ارتوپد مراجعه کنید:

1. فیزیوتراپی و داروهای ضددرد دیگر تأثیری ندارند

2. درد لگن روی فعالیت روزمره (راه رفتن، خم شدن، بالا رفتن از پله‌ها، و سایر فعالیت‌ها) و خلق‌وخو تأثیر می‌گذارد

3. لگن هنگام استراحت هم درد می‌کند

4. مفصل لگن آسیب دیده است

5. آرتریت و التهاب شدیدی در ناحیه ران و لگن وجود دارد

6. سفتی باعث سخت‌تر شدن حرکت یا بلند کردن پا می‌شود

7. می‌خواهید بهبودی بلندمدت حاصل شود

برای کمک به پزشک خود جهت تصمیم گیری در مورد اینکه آیا جراحی برای شما لازم است یا خیر، می توانید پرسشنامه تعویض مفصل لگن را تکمیل نمایید.

چه کسانی نباید آرتروپلاستی لگن انجام دهند؟

جراحی تعویض مفصل ران برای همه مناسب نیست. موارد زیر ممکن است بیمار را از انجام این عمل محروم کنند:

• بیماری‌های شدید قلبی، کم‌خونی، سکته قلبی اخیر یا آنژین ناپایدار
• عفونت فعال در بدن
• اسکلت نابالغ (در کودکان و نوجوانان در حال رشد)
• ضعف عضلانی غیرقابل‌برگشت
• پاراپلژی یا کوادری‌پلژی
• مفصل نوروپاتیک (شارکو)
• چاقی مفرط با ریسک بالای جراحی

انجام عمل تعویض مفصل لگن در چه سنی مناسب است؟

تصور رایج قدیمی این بود که نه بزرگسالان جوان و نه سالمندان کاندید مناسبی برای این جراحی نیستند؛ اما با پیشرفت مواد و تکنیک‌های جراحی، این دیدگاه تغییر کرده است. اگر بیمار حتی با کمک واکر بتواند حرکت کند، تعویض مفصل در هر سنی قابل انجام است — هرچند نتیجه در افراد جوان‌تر معمولاً بهتر است. برای اطلاعات بیشتر، سن مناسب تعویض مفصل لگن را بخوانید.

خطرات انجام ندادن یا به تعویق انداختن تعویض مفصل لگن

اکثر مردم از جراحی می‌ترسند؛ زیرا فرایندی دردناک، زمان‌بر و پرهزینه است. بااین‌حال، اجتناب از جراحی نه‌تنها اثرات بیماری را در بدن شما بدتر می‌کند، بلکه می‌تواند مشکلاتی را در بسیاری از جنبه‌های زندگی شما ایجاد کند. تأخیر در جراحی تعویض مفصل لگن خطرات زیر را به همراه دارد:

1. از بین رفتن مفصل
2. سفتی مفصل و ضعیف شدن عضلات و بافت‌های اطراف
3. مشکلات جبرانی در مفاصل دیگر مانند زانو و ستون فقرات
4. افت کلی سلامت عمومی به‌دلیل کاهش تحرک

مزایای تعویض مفصل لگن چیست؟

تسکین درد بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین مزیت این جراحی است. علاوه بر آن، این روش:

• حرکت و دامنه‌ حرکتی مفصل را بهبود می‌بخشد
• قدرت عضلانی اطراف مفصل را افزایش می‌دهد
• هماهنگی میان‌تنه و پا را بهتر می‌کند
• راه‌رفتن و بالا‌رفتن از پله را با راحتی بیشتر ممکن می‌سازد
• از آسیب جبرانی به مفاصل مجاور مانند زانو و ستون فقرات جلوگیری می‌کند

درمان‌های جایگزین تعویض مفصل لگن

درد لگن را با استفاده از برخی از روش‌ها می‌توان کاهش داد. در ادامه به هر یک از این روش‌های درمانی اشاره می‌کنیم:

• فیزیوتراپی. فرایند توان‌بخشی لگن آسیب‌دیده زیر نظر فیزیوتراپیست، با هدف کاهش درد به‌صورت ریشه‌ای.
• وسایل کمکی راه رفتن. عصا، عصای زیربغل یا واکر وزن بدن را تقسیم می‌کنند و راه‌رفتن را آسان‌تر می‌سازند.
• دارو. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAID) برای کاهش درد و التهاب تجویز می‌شوند؛ مصرف بیش‌ازحد آن‌ها اما می‌تواند خطرساز باشد.
• تزریق کورتیکواستروئید. سریع‌تر از مسکن‌ها عمل می‌کند و می‌تواند جراحی را موقتاً به تعویق بیندازد؛ پیش از تزریق باید سابقه پزشکی بیمار بررسی شود.
• تنظیم وضعیت بدن و فعالیت. تغییر الگوی راه‌رفتن، با راهنمایی پزشک، می‌تواند درد را کاهش دهد و از پیشرفت آسیب جلوگیری کند.
• روش‌های ارتوبیولوژیک. درمان‌های مبتنی بر سلول یا پلاسمای غنی از پلاکت (PRP)؛ سرپایی، کم‌تهاجمی و با بهبودی سریع‌تر، اما در موارد پیشرفته سیاه‌شدگی سر استخوان ران معمولاً کارساز نیستند.

روش‌های رایج جراحی تعویض مفصل لگن

جراح ارتوپد می‌تواند از سه زاویه به مفصل لگن دسترسی پیدا کند: از جلو (روش قدامی)، از پهلو (روش جانبی) یا از پشت (روش خلفی). متداول‌ترین آن‌ها روش‌های خلفی و قدامی هستند؛ روش قدامی اخیراً در دنیا محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.

در تعویض مفصل ران با برش قدامی، جراح به‌جای پشت پا، برشی کوچک در جلوی ران ایجاد می‌کند و به‌جای بریدن عضلات، آن‌ها را کنار می‌زند. این روش دید جراحی محدودتری دارد و برای جراحان کم‌تجربه از نظر فنی چالش‌برانگیزتر است.

ازآنجاکه آسیب کمتری به عضلات وارد می‌شود، معمولاً بستری کوتاه‌تر و بهبودی سریع‌تری در پی دارد؛ با این حال، رعایت اقدامات احتیاطی پس از هر دو روش جراحی همچنان ضروری است.

صحبت در مورد بهترین روش با جراح

روش جراحی که پزشک شما توصیه می‌کند به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله نحوه دسترسی جراح به مفصل لگن، نوع و مدل ایمپلنت و نحوه اتصال آن، سن و سطح فعالیت شما و شکل و سلامت استخوان‌های لگن. احتمال نیاز به جراحی اصلاحی در آینده نیز در این تصمیم نقش دارد. جراح پیش از عمل، گزینه‌های کم‌تهاجمی یا سنتی و نوع ایمپلنت را با شما در میان می‌گذارد.

آیا می‌توان هر دو مفصل ران را هم‌زمان تعویض کرد؟

برخی بیماران با مشکل دژنراتیو در هر دو لگن، با راهنمایی جراح ممکن است به «تعویض دوطرفه مفصل لگن» فکر کنند. مزیت اصلی آن یک‌بار بیهوشی و بستری به‌جای دو نوبت جداگانه است؛ اما از‌دست‌دادن خون بیشتر، بیهوشی طولانی‌تر (2 تا 4 ساعت در مقابل 1 تا 2 ساعت) و بستری طولانی‌تر از خطرات آن هستند. این روش برای بیماران دارای بیماری قلبی یا ریوی توصیه نمی‌شود و بیشتر برای افراد جوان‌تر، فعال‌تر و سالم‌تر مناسب است.

آمادگی قبل از جراحی تعویض مفصل لگن

آمادگی برای این جراحی معمولاً چند هفته تا چند روز پیش از عمل آغاز می‌شود؛ هرچه این آمادگی دقیق‌تر باشد، ریسک عوارض کمتر و بهبودی سریع‌تر خواهد بود.

اقدامات پزشکی پیش از عمل

• ویزیت پیش از عمل. شامل معاینه فیزیکی کامل، بررسی سوابق پزشکی و تصویربرداری با اشعه ایکس.
• آزمایش‌های تشخیصی. آزمایش خون، نوار قلب و در صورت نیاز عکس قفسه سینه یا سی‌تی‌اسکن، برای اطمینان از آمادگی بیمار برای بیهوشی و جراحی.
• بررسی داروها و مکمل‌ها. مصرف داروهایی مانند آسپرین، وارفارین و سایر رقیق‌کننده‌های خون معمولاً باید حداقل 2 تا 3 هفته پیش از عمل با تجویز پزشک قطع شوند.
• معاینه دندانپزشکی. برای رد عفونت‌های دندانی که می‌توانند خطر عفونت مفصل مصنوعی را افزایش دهند.

اقدامات سبک زندگی

• ترک سیگار و محصولات نیکوتین‌دار حداقل 2 هفته پیش از عمل، زیرا نیکوتین روند ترمیم زخم را کند می‌کند.
• پرهیز از الکل در روزهای منتهی به عمل.
• رعایت ناشتایی 8 تا 12 ساعت پیش از جراحی طبق دستور تیم بیهوشی.

اقدامات در منزل

• برنامه‌ریزی برای دریافت کمک از اطرافیان در روزهای اول پس از ترخیص
• آماده‌سازی خانه (حذف موانع، جابه‌جایی وسایل پرکاربرد به ارتفاع دسترس)
• تهیه وسایل مورد نیاز بیمارستان از قبل
• انجام تمرینات آمادگی تحت نظر فیزیوتراپیست، در صورت توصیه پزشک

برای اطلاعات کامل‌تر، آمادگی قبل از جراحی تعویض مفصل لگن را مطالعه کنید.

تعویض مفصل لگن چگونه انجام می‌شود؟

پس از بیهوشی، جراح برشی برای دسترسی به مفصل ران ایجاد می‌کند و سپس این مراحل را دنبال می‌کند:

• برداشتن سر آسیب‌دیده استخوان ران
• پاک‌سازی حفره لگن از غضروف و استخوان آسیب‌دیده یا آرتریتی
• قرار دادن سوکت جدید و لاینر (آستر) در استابولوم
• جای‌گذاری ساقه فلزی در استخوان ران
• نصب توپ فلزی با اندازه مناسب برای مفصل جدید
• در صورت نیاز، ثابت‌کردن اجزا با سیمان مخصوص استخوان
• ترمیم عضلات و تاندون‌های اطراف مفصل جدید
• بستن زخم جراحی

جراحی چقدر طول می‌کشد؟

مدت‌زمان جراحی معمولاً یک تا دو ساعت است و به نوع روش و پیچیدگی عمل بستگی دارد؛ به‌طور متوسط، تعویض کامل مفصل حدود دو ساعت طول می‌کشد. پس از عمل، تصویربرداری با اشعه ایکس معمولاً برای تأیید موفقیت‌آمیز بودن جراحی انجام می‌شود.

خطرات و عوارض احتمالی چه هستند؟

وقتی تعویض مفصل لگن توسط جراح باتجربه و با روش مناسب انجام شود، احتمال بروز عوارض جدی بسیار پایین است. با این حال، مانند هر جراحی دیگری، خطراتی وجود دارد که باید پیش از عمل با پزشک در میان گذاشته شود.

بر اساس اطلاعات آکادمی جراحان ارتوپد آمریکا (AAOS) و مطالعات اپیدمیولوژیک، نرخ دررفتگی پس از تعویض مفصل لگن در بیشتر گزارش‌ها بین 1 تا 3 درصد است و ریسک آن در چند ماه اول پس از جراحی، پیش از تکمیل ترمیم بافت‌ها، بیشترین مقدار را دارد.

• لخته شدن خون: حدود 1 درصد از بیماران دچار ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه می‌شوند.
• عفونت: نرخ عفونت برای 0.4 تا 1.5 درصد از بیماران گزارش شده است.
• شل‌شدن ایمپلنت: عارضه‌ای طولانی‌مدت که با پیشرفت مواد و سطوح پروتز، فراوانی آن کاهش یافته است.
• شکستگی ایمپلنت: در کمتر از 0.5 درصد موارد رخ می‌دهد.
• تغییر جزئی طول پا: به‌ندرت رخ می‌دهد و با بلندکننده کفش قابل جبران است.
• آسیب به اعصاب و عروق خونی، ترک استخوان یا ضعف موضعی
• سفتی یا ناپایداری مفصل ناشی از استخوان‌سازی هتروتوپیک
• دررفتگی مفصل: در کمتر از 2 درصد بیماران رخ می‌دهد.

افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید شدید یا لوپوس سیستمیک، و همچنین بیماران دارای چاقی، دیابت، سوءتغذیه یا سابقه عفونت مفصل مصنوعی، در معرض ریسک بیشتری هستند. در صورت مشاهده هرکدام از این علائم پس از جراحی، بلافاصله با جراح تماس بگیرید.

ریکاوری بعد از عمل

بعد از جراحی چه اتفاقی میفتد؟

پس از جراحی، داروی ضددرد و آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود. برای کاهش خطر ترومبوز ورید عمقی (DVT)، ممکن است دارو، جوراب‌های فشاری ساق بلند و تمرین مچ پا برای دو تا سه روز توصیه شود. فیزیوتراپی معمولاً ظرف 24 ساعت آغاز می‌شود. در صورت مشاهده افزایش قرمزی، درد یا تورم غیرعادی، ترشح از محل برش، یا هر تغییر نگران‌کننده دیگر، حتماً با جراح تماس بگیرید.

مراقبت‌های پس از جراحی چگونه است؟

روند بهبودی بعد از جراحی بسیار مهم است و باید طبق دستور پزشک انجام شود. برخی از نکات مراقبتی عبارتند از:

• • استراحت و اجتناب از فعالیت‌های سنگین. فشار زیاد به مفصل جدید می‌تواند روند بهبودی را کند کند.
  • فیزیوتراپی منظم. بخشی جدایی‌ناپذیر از بازتوانی مفصل و بهبود دامنه حرکتی.
  • مراقبت از زخم جراحی. جلوگیری از آلودگی و چک منظم توسط پزشک.

درمان‌های مکمل برای کاهش درد و تسریع بهبودی:

چه مدت در بیمارستان بستری خواهم بود؟

بستری معمولاً تا دو روز پس از جراحی طول می‌کشد و به سه عامل بستگی دارد: کنترل درد، توانایی حرکت ایمن، و پایداری وضعیت پزشکی بیمار. اگر بازگشت مستقیم به خانه ناامن باشد، ممکن است نیاز به مرکز توان‌بخشی باشد. مدت زمان استراحت و محدودیت‌های فعالیت بسته به وضعیت هر فرد متفاوت است.

آیا تعویض مفصل لگن همیشه موفقیت‌آمیز است؟

بیشتر بیماران پس از این جراحی با موفقیت درمان می‌شوند و درد شدید آن‌ها کاهش می‌یابد، اما مانند هر جراحی دیگری خطراتی وجود دارد که باید توسط پزشک بررسی شود. وقتی جراحی با روش قدامی و توسط جراح باتجربه انجام شود، بسیاری از بیماران رضایت بالایی از نتیجه گزارش می‌کنند؛ برای مطالعه تجربه بیماران این صفحه را ببینید.

آیا پس از جراحی می‌توانم ورزش کنم؟

بله، اما ابتدا باید از انجام ورزش‌های سنگین پرهیز کنید و طبق دستور پزشک تمرینات فیزیوتراپی را انجام دهید. حرکات تکراری و فشار شدید می‌تواند خطر ساییدگی، درد یا دررفتگی مفصل را به مرور زمان افزایش دهد. فعالیت‌هایی که باید از آنها اجتناب کرد عبارتند از: دویدن یا آهسته دویدن. تمرینات پرشی.

چه زمانی می‌توانم دوباره به کار خود بازگردم؟

این زمان بستگی به نوع شغل و شرایط جسمانی شما دارد، اما معمولاً پس از 6 تا 12 هفته، بیشتر افراد می‌توانند به کار خود بازگردند.

آیا دوباره به جراحی نیاز خواهم داشت؟

مفصل تعویض‌شده برای همیشه دوام نمی‌آورد. اگرچه پروتزهای مدرن می‌توانند بیشتر از پروتزهایی که سال‌ها قبل استفاده می‌شدند، دوام بیاورند. اگر لگن مصنوعی موجب درد شود، ممکن است انجام جراحی مجدد مفصل ران ضروری باشد.

طول عمر پروتز مفصل مصنوعی لگن چقدر است؟

بر اساس یک متاآنالیز جامع که در نشریه The Lancet (Evans و همکاران، 2019) منتشر شد و داده‌های بیش از دو میلیون پروتز را بررسی کرد، حدود 58 درصد از پروتزهای تعویض کامل مفصل لگن بیش از 25 سال دوام می‌آورند.

عمر دقیق پروتز به سن بیمار، سبک زندگی، سلامت کلی و نوع پروتز مورد استفاده بستگی دارد. با پیشرفت تکنیک‌های جراحی و مواد باکیفیت، بسیاری از پروتزهای امروزی عمری بسیار طولانی‌تر از نسل‌های قبلی دارند و در صورت فرسودگی نیز اغلب تنها نیاز به تعویض بخش پلاستیکی (پلی‌اتیلن) مفصل است، نه کل پروتز.

هزینه جراحی تعویض مفصل لگن چقدر است؟

هزینه تعویض مفصل لگنبه مجموعه‌ای از عوامل بستگی دارد و نمی‌توان رقم ثابتی برای همه بیماران اعلام کرد. جدول زیر مهم‌ترین این عوامل را نشان می‌دهد:

بخشی از هزینه معمولاً توسط بیمه پایه (تأمین اجتماعی، خدمات درمانی و…) پوشش داده می‌شود و بخش دیگر بر عهده بیمه تکمیلی است؛ میزان دقیق پرداختی به نوع قرارداد بیمه‌ای شما بستگی دارد. برای برآورد هزینه متناسب با شرایط خودتان، بهتر است در جلسه مشاوره با پزشک این موضوع را مطرح کنید.

انتخاب جراح برای عمل تعویض مفصل لگن

پزشکی که آموزش فلوشیپ درزمینه تعویض مفصل ران داشته، انجام این جراحی را تحت راهنمایی یک جراح ارتوپد بسیار بسیار مجرب آموخته است. همچنین سابقه جراح را در نظر بگیرید. انتخاب یک جراح باتجربه احتمال موفقیت‌آمیز بودن جراحی تعویض مفصل ران را افزایش می‌دهد. شما حق دارید درمورد جراح تحقیق کنید و از او و کادر جراحی سؤالات ذیل را بپرسید:

• از چه روش جراحی‌ای استفاده می‌کنید؟
• چند بار این جراحی خاص را انجام داده‌اید؟
• نرخ عوارض در بیماران شما چقدر است؟
• آیا می‌توانم با بیماران دیگری که عمل مشابهی داشته‌اند، صحبت کنم؟

دریافت نظر دوم از یک جراح ارتوپد دیگر امری غیرعادی نیست و بیماران نباید نگران ناراحت‌شدن پزشک خود باشند.
دکتر سید علیرضا امین جواهری، فلوشیپ جراحی زانو و لگن، سال‌ها در حوزه جراحی تعویض مفصل لگن تخصص دارد و در روش قدامی مهارت بالایی دارد — روشی که در آن عضلات بریده نمی‌شوند و بیمار پس از دوره ریکاوری می‌تواند به فعالیت‌های ورزشی معمولی مانند پیاده‌روی، شنا و دوچرخه‌سواری بازگردد.